تنگه هرمز محور مذاکرات
به عبارتی شیواتر، ترامپ به دلیل مشی و نوع دیدگاهش به سیاست که نشان دهنده تفکر تجاری او بوده و هست، سعی میکند در توقف باقی نماند و مسیرهای دیگر برای ضربه زدن کمهزینهتر به تهران را به صورت بستهبندی شده در کنار دست خود همزمان با پیشبرد مذاکرات نگه دارد. ترامپ در شرایط فعلی نمیتواند «سکون» را بر «تحرک» ترجیح دهد؛ چراکه از یک سو او در داخل ایالات متحده و حتی از سوی هم حزبیهای محافظهکار خود و در اثنای انتخابات میاندورهای تحت فشار است که البته فشار لابی ایپک و افزایش نسبی قیمت سوخت را هم باید بدان افزود. از سمتی دیگر او و مشاورانش بر این عقیده هستند که هرچه زمان بیشتر سپری شود، ایران در ابعاد گستردهتر میتواند خود را بازسازی کند و این هم از منظر نظامی و هم از حیث فشار آوردن تلآویو به وی، میتواند تمرکز کاخسفید را برای پیشبرد اهداف واشنگتن برهم بزند.
*تاکتیکهای ناگهانی
با نگاهی به اقدامات و اظهاراتی که طی حدود دو هفته پیش از سوی ایالات متحده و مقامات آن رخ داده به وضوح میتوان درک کرد که مثلث شکل گرفته از تیم اقتصادی، سیاسی و امنیتی ترامپ در کاخسفید به دنبال آن است تا ضربات متعددی به ایران با محورهای مختلف وارد کند تا تهران نه تنها زیر فشار قرار بگیرد بلکه آرام آرام به سمت میز مذاکرهای بیاید که همین چند هفته پیش و قبل از مراسم تشییع رهبر شهید، در سوئیس برقرار بود. اما نکته اینجاست که «بندبازی ترامپ» با تاکتیکهای یکباره او را میتوان همانند «مینگذاری در مسیر مذاکره با تهران» الگوبندی کرد. به عنوان مثال وزارت خزانهداری آمریکا روز جمعه اعلام کرد که هشت فرد و شش نهاد دیگر در ارتباط با ایران در لیست تحریمهای خود قرار داده که چند صرافی هم در این فهرست به چشم میخورند. قبل از آن هم اقدامات نظامی و حملات به جنوب ایران و راه آهن کشور را هم شاهد بودیم و در این میان حالا میدل ایست آی به نقل از مقامات ارشد عراقی و منطقهای نوشته است که عراق، سوریه و آمریکا قصد دارند خط لوله تاریخی ۵۰۰ مایلی منتهی به سواحل مدیترانه سوریه را احیا کنند که بخشی از تلاشها برای کاهش نفوذ ایران بر تنگه هرمز است. اینکه چنین اقدامی از سوی ایالات متحده با مشارکت سوریه و عراق تا چه حدی اجرایی خواهد شد، موکول به آینده است، اما اینکه ترامپ بارها طی روزهای گذشته اعلام میکند که «اگر آسیبی به وی وارد شود، ایران را بمباران میکند»، تاکتیک دیگری است که با منشأ آن استفاده محافظهکارانه از موضوعی است که او پرداختن بدان را در چنین وضعیتی مناسبِ منافع خود میبیند.
*سفر به مسقط
در این مسیر ایران سعی دارد تا با عقلانیت و همچنین به صورت حساب شده اوضاع و احوال را کنترل و پیش ببرد که البته مواضع مقامات کشورمان گویای همین موضوع است. در این خصوص سیدعباس عراقچی، با تاکید بر تغییر مواضع گاه و بیگاه واشنگتن در ایکس نوشت: «ایران تاکنون به تعهدات خود پایبند بوده است؛ برخلاف آنچه از سوی بهاصطلاح وزیر خزانهداری ایالات متحده شاهدیم که با نقض بند ۹ یادداشت تفاهم، تعهدات آمریکا را زیر پا میگذارد. این نقض، در ادامه سایر موارد نقض تعهدات و اقدامات نادرست ایالات متحده صورت گرفته است. واقعیت روشن است: تنها راه پایبندی متقابل هر دو طرف به تعهداتشان است». این اظهارات عراقچی در حالی مطرح میشود که او (صبح شنبه ۲۰ تیرماه) برای گفتوگو با مقامات عمانی پیرامون تنگه هرمز، تحولات منطقهای و روابط دو جانبه وارد مسقط پایتخت عمان شد و مورد استقبال سید بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان قرار گرفت. همچنین اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه درباره جزئیات سفر وزیر امور خارجه به عمان و محورهای گفتوگوها اعلام کرد که «این سفر در ادامه رایزنیهایی است که طی یکی، دو ماه اخیر با عمان در رابطه با موضوع تنگه هرمز آغاز کردیم. موضوع تنگه هرمز یکی از موضوعات کلیدی در یادداشت تفاهم خاتمه جنگ بود. ایران مسئولیت روشنی را در رابطه با ایجاد ترتیبات عادی و همینطور موضوع خدمات دریایی مربوط به تردد کشتیها در عمان پذیرفت و در این زمینه هم بسیار مصمم و قاطع بوده است. طبق توافقی که شده بود، ما باید با عمان در این زمینه مشورت و همکاری میکردیم. جلسات فنی تا الان چند دور برگزار شده بود، هم در تهران و هم در مسقط و این سفر هم در راستای تداوم همان رایزنیها، برای کمک به تسهیل تردد ایمن در تنگه هرمز، انجام میشود». به موازات این سفر، رسانه آمریکایی اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده که دولت ترامپ از ایران خواسته است (روز شنبه) با انتشار بیانیهای رسمی، باز بودن تنگه هرمز برای عبور کشتیهای تجاری را تأیید کرده و متعهد شود هیچ حملهای علیه شناورهای تجاری انجام نخواهد داد. در همین حال، روزنامه گاردین گزارش داده کشورهای اروپایی در حال بررسی طرحی برای ایجاد سازوکاری جهت دریافت هزینه خدمات ناوبری در تنگه هرمز هستند که بر اساس آن کشتیها بهصورت داوطلبانه هزینه خدمات ایمنی و هدایت دریایی را پرداخت خواهند کرد. با تمام این تفاسیر باید دید که دیپلماسی و تهدید قرار است چگونه به موازات یکدیگر پیش بروند؛ چراکه ترامپ بالا و پائینهای متعددی را از حیث تاکتیکی برای خود محفوظ میداند که البته تهران بر این امر واقف است.
